Villa Felicia i doktor Moses z Cieplic Śląskich-Zdrój

Villa Felicia. Dziś krótka historia willi położonej w Cieplicach Śląskich Zdrój (Bad Warmbrunn), która mnie ostatnio ewidentnie „prześladuje”. Zaczęło się od tego, że podziwiałam jej wspaniałą bryłę przez okno pomieszkując w budynku po przekątnej. Kilka tygodni później natknęłam się na jej zdjęcie w archiwum państwowym wciśnięte pomiędzy dokumenty z przedwojennego Wrocławia, a gdy pewnego dnia wyświetliło mi się ogłoszenie sprzedaży mieszkania w tym budynku z informacją, że właścicielem był doktor Moses – postanowiłam dowiedzieć się kim ów lekarz był.

Reklama Villi Felicia

Reklama willi jako brudnopis wśród innych dokumentów archiwalnych/ Fot. Marta Maćkowiak

Sigismund Moses i Villa Felicia

Sigismund Moses urodził się 16 sierpnia 1863 w Trzebnicach koło Lubina (Seebnitz) w żydowskiej rodzinie jako syn Abrahama Mosesa i Berthy z domu Russ.  Niedługo potem Mosesowie przenieśli się do Jeleniej Góry (Hirschberg) a Sigismund zamieszkał w Kostomłotach (Kostenblut). Tam też, 17 marca 1889 roku, urodzi się jego pierwsze dziecko – córeczka, Katharina, a dwa miesiące później poślubi we Wrocławiu jej matkę Felicię z Heidenfeldów. Fakt, że Katharina przyszła na świat chwilę przed ślubem będzie potem delikatnie tuszowany, bo Felicię, rodowitą wrocławiankę,  na cześć której prawdopodobnie nazwie kilka lat później cieplicką willę, znajdującą się dosłownie kilka kroków od parku zdrojowego. 

Mosesowie pomieszkiwali w Cieplicach już z pewnością przed 1912 rokiem, bo właśnie wtedy 6 sierpnia ich córka Katharina, mieszkanka Cieplic, pośubiła Maxa Wolffa, dyrektora banku pochodzącego z Tarnowskich Gór (Tarnowitz), syna Sigismunda i Marii z domu Finkler. Max na codzień mieszkał we Wrocławiu. I tam ostatecznie osiądzie cała rodzina, a Wolffowie zostaną członkami Nowej Synagogi, w której 22 kwietnia 1933 odbędzie się bar micwa ich syna, Klausa.
Informacja o bar micwie Klausa Wolffa
Informacja o barmicwie Klausa Wolffa w Nowej Synagodze we Wrocławiu

Informacja o nadchodzącej bar micwie Klausa Wolffa/ Breslauer Judisches Gemeindeblatt, numer 2, Luty, 1933

Sam Sigismund był osobą nietuzinkową. Był lekarzem ogólnym, uzdrowiskowym, autorem publikacji o żydowskich szpitalach uzdrowiskowych (jeden z nich znajdował się w budynku przy ul. Św. Jadwigi Śląskiej 16 w Cieplicach), był także… członkiem jeleniogórskiej loży masońskiej Kynast Loge, której siedziba znajdowała się przy Wilhelmstrasse w Jeleniej Górze (dzisiejszej al. Wojska Polskiego 24).

Siedziba Loży Masońskiej Kynast Loge w Jeleniej Górze

Budynek, w którym siedzibę miała jeleniogórska loża masońska Kynast Loge zu den Drei Ringen, al. Wojska Polskiego 24, Jelenia Góra/ źródło: Polska-org.pl

Budynek dawnej siedziby loży masońskiej w Jeleniej Górze

Budynek, w którym siedzibę miała jeleniogórska loża masońska Kynast Loge zu den Drei Ringen, al. Wojska Polskiego 24, Jelenia Góra/ fot. Marta Maćkowiak

Książka adresowa członków Kynast Loge

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Ut elit tellus, luctus nec ullamcorper mattis, pulvinar dapibus leo.

Doktor Moses jeszcze w 1927 roku mieszkał w Cieplicach przy Hermsdorferstrasse 5 (dzisiejszej Cieplickiej, dokładnie tam gdzie znajdowała się Villa Felicia). Od około 1930 roku jest już na stałe we Wrocławiu. Mieszkał wówczas przy Furstenstrasse 64 (dzisiejszej Grunwaldzkiej), a 6 lat poźniej przeniósł się na Hohenzollernstrasse 58 (dzisiejsza Sudecka).

Wycinek z księgi adresowej z 1930 roku
Sanatorium przy ulicy Grunwaldzkiej we Wrocławiu
Wycinek z księgi adresowej

Fragment księgi adresowej z 1927 roku z Cieplic Zdrój (Bad Warmbrunn)

Wycinek z księgi adresowej

Fragment księgi adresowej z 1936 roku z Wrocławia (Breslau)

Ciemne chmury

W 1937 roku nad rodziną zaczynaja się zbierać ciemne chmury. Najpierw, 21 czerwca, umiera Felicia. Sigismund przeprowadzi się wówczas do córki mieszkającej z rodziną przy Kronprinzenstrasse 27 (dzisiejszej ulicy Gwiaździstej we Wrocławiu). Rok później z 9 na 10 listopada w Niemczech wydarzy się Noc Kryształowa, podczas której zięć doktora Mosesa, Max Wollf, jako jeden z pierwszych 10 000 Żydów zostanie wysłany do obozu w Buchenwaldzie. Zginie tam nie całe trzy tygodnie później. Przyczyna zgonu? „Uremia”.

Fotografie Kathariny Wolff z domu Moses i Maxa Wolffa / źródło: Yad VaShem

Oświadczenie lekarskie o śmierci Maxa Wolffa w obozie w Buchenwaldzie

Akt zgonu Maxa Wolffa/ Źródło: Stadtarchiv Weimar

19 sierpnia 1941 odejdzie i Sigismund – spocznie przy ukochanej żonie na nowym cmentarzu żydowskim we Wrocławiu znajdującym się przy ulicy Lotniczej.
 
W tym momencie Katharina zostanie zupełnie sama. Jej córce udało się uciec do Palestyny, a synowi do Wielkiej Brytanii.  2 marca 1942 roku zostanie zmuszona do opuszczenia swojego mieszkania znajdującym się na reprezentacyjnym pierwszym piętrze i wynajęcia 35-metrowego pokoiku w mieszkaniu przy Gartenstrasse 90 (dziś ulicy Piłsudskiego we Wrocławiu). I pomieszka tam jedynie rok, bo 12 marca 1943 zostanie deportowana do obozu koncentracyjnego.
Fragment z teczki dotyczącej konfiskaty mienia żydowskiego - informacja o dzieciach

Fragment dokumentów z teczki dotyczącej konfiskaty mienia żydowskiego z Wrocławia. Informacja o dzieciach Kathariny.

Fragment z teczki dotyczącej konfiskat mienia żydowskiego - Kathariny Wolff

Fragment dokumentów z teczki dotyczącej konfiskaty mienia żydowskiego z Wrocławia. Informacja o wynajmowanym pokoju.

Źródła:

  • Archiwum Państwowe we Wrocławiu oddział w Jeleniej Górze
  • Archiwum Państwowe we Wrocławiu
  • Landesarchiv Berlin
  • Polska-org.pl
  • Stadtarchiv Weimar

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

The final report consists of  copies of documents, translations, maps and a summary. I describe the whole process, explain the connection between certain people, mention the sources and the historical context. I also present further possibilities.

Sometimes a specific act may not be found for various reasons – migrations, gaps in the records, destruction of documents in a fire or during wars. In such cases the price doesn’t change as the same amount of effort is put in a research regardless the final result.

The reports may differ more or less depending on the place where the family came from (e.g. documents from the Prussian, Austrian and Russian partitions differ in form, language and content).

Based on the gathered information (yours and mine), I will prepare a plan and a quote – if you accept it, I will ask you to send me the down payment and I start the research. Usually it takes about 1 month and if takes longer, I keep you updated.

I will reply to your inquiry within 3 working days and this part is free of charge. Perhaps I will ask you a few additional questions or will present a research plan.

The more details you provide, the more things I can discover so I please share everything you know, especially:

  • Names and surnames of your ancestors
  • Places of birth and residence
  • Dates of birth, marriage and death
  • Information about siblings, cousins and other relatives
  • Emigration details
  • Family stories

And most importantly – if you have little information, don’t worry. I will find a solution in such situations as well.